مقدمه

در سي سال اخير برنامه هاي درسي دنيا تحولاني شگرفي داشته و رنگ و بوي ديگري به خود گرفته است.در كشور ما ايران با اينكه تحولات فرهنگي واجتماعي چشمگيري انجام شده ولي برنامه هاي درسي زبان فارسي متناسب با اين آهنگ پيش نرفته است.

با توجه به اينكه هر برنامه درسي بر سه محور نيازها ، ويژگيهاي جامعه فراگيرنده و ساختار و ماهيت دانش درس مورد نظر استوار است، برنامه درسي مناسب مجموعه اي از فرصتهاي يادگيري است كه به دانش آموزان از طريق آن، راه چگونه يادگيري را مي آموزاند و با روشهاي چگونه انديشيدن آشنا مي شوندتا بتوانند مسايل و مشكلات خود را حل كنند.

رفع نيازهاي حال وآينده فراگيرنده و جامعه، يكي از و ظايف برنامه ‌هاي درسي است. ياد گيرنده بايد از نظر ابعاد شخصيتي عقلاني از قبيل ابعاد عاطفي، رواني جسمي، اجتماعي، هنري و زيباشناسي رشد كند. بنابراين هر برنامه درسي بايد فرصتهايي را در اختيار كودكان قرار دهد تا عادات بهداشتي آنان گسترش يابد طرز به سر بردن و همكاري با ديگران را ياد بگيرند خودپنداري مثبت و شخص طلبي در آنان ايجاد شود، مقررات راهنمايي و رانندگي را رعايت كنند، طرز برخورد با مسايل و مشكلات زندگي و شيوه تفكر درباره آنها را فراگيرند، مسئوليت پذير شوند، براي انجام دادن وظايف اجتماعي آماده گردد، حس همدلي و نوع دوستي در آنان ايحاد شود و بالاخره احساسات و عواطفشان براي درك و شناخت زيبائي‌ها تلطيف شود.

با توجه به مطالب بالا لازم بود در محتواي كتابهاي درسي، بخصوص فارسي اول ابتدائي تعييراتي داده شود. اگر چه در سال 1358اين كتاب متناسب با هدفهاو آرمانهاي جمهوري اسلامي ايران مورد بررسي قرار گرفت ولي تغييرات انجام شده در كتابها،اساسي و بنيادي نبود و همه عناصر و اجزاي برنامه درسي را در بر نمي گرفت، بلكه فقط به تغيير برخي متون يا واژه ها و تصاوير محدود مي شد

پس از تغييرات بنيادي در كتاب فارسي اول ابتدائي كتابي با عنوان «بخوانيم و بنويسيم»جايگزين گرديد كه لازم است نكاتي پيرامون آن عنوان گردد.

مزاياي اين كتاب نسبت به كتاب قبل:

كتاب بخوانيم و بنويسيم از پنج مزيت برخوردار است:

1.كتاب قبلي حدود نيم قرن بدون هيچگونه تغيير اصولي هر ساله تكرار مي شد كه بيشترين مخاطبان آن جامعه روستايي بودند ، در حالي كه كتاب « بخوانيم و بنويسيم»بيشترين مخاطبان را در شهرهاومراكز استانها داشته و اندكي را در روستا مخاطب قرار داده است.

2.با توجه به عمر مفيد اطلاعات (كمتر از 10سال نه نيم قرن)با اجراي طرح جايگزيني اين كتاب در بعضي از استانها باز هم امكان تغيير در اين كتاب وجود دارد چرا كه در دنياي امروزي همه چيز در حال تغيير و دگرگوني است.

3.از مزيتهاي ديگر كتاب به موازات پيش رفتن مهارتهاي خواندن و نوشتن و سخن گفتن و شنيدن است، در اين كتاب هر دو امر خواندن و شنيدن به موازات هم پيش مي روند هر دو مهم اند و هيچ‌كــــدام پررنگ تر از ديگري نيست(خوشنويسي دانش آموزان نيز مورد تاكيد است).

5.با پيشنهادها و انتقادهايي كه از اين كتاب توسط استادان مجرب و همكاران عزيز صورت گرفته، مــطالب، روز آمد و پختـــه‌تر شــــده است (سنگري ، هـــمايش كتـــب جديد التاليف،شهرضا،1382).

تاريخچه سير تحول رويكردهاي زبان آموزي  در كتاب فارسي اول

در سال 1305 شمسي براي در فارسي اول از رويكرد تحليلي استفاده شده است.در اين رويكرد تمام حروف جدا از هم ودر يك صفحه آموزش داده مي شد.صامتها ومصوتها با هم تركيب شده وتشكيل بخش وكلمه مي دهند.بدين صورت كه يكي از مصوتها ثابت وصامتها تغيير مي كند كه از نوع رويكرد مصوت بنياد مي باشد.در رسم الخط يك صفحه هم از اتصال و هم از انفصال استفاده مي شد.نظر به اين كه در اين روش كلمات به صورت خوش نويسي نوشته مي شد،دانش آمـــوختــه هاي اين دوره از خـــط خوش برخوردار مي باشند.

در سال 1325 هجري شمسي ابتدا واژه در يك صفحه آموزش و سپس صداي مورد نظر در كلمه كليد آموزش داده و با كلمات كليد جمله ساخته مي شده است. در يك صفحه نيز ممكن است سه كلمه كليد آموزش داده شود .بنابراين از رويكرد كلي از نوع كلمه محور و جمله محور استفاده شده است.در سال 1335 رويكرد تحليلي با شكل تازه كه آموزش شكل حروف هم مد نظر بوده است،ارائه شده است.رويكرد تحليلي نيز از نوع حرف محور مي باشد كه به مرور حروف با هم تركيب و تشكيل بخشها وكلمه ها را مي دهند .در سال 1337 شمسي از رويكرد كلي واژه بنياد استفاده شده كه تفاوت آن با رويكردهاي قبل اين است كه هر تصويري كه ارائه شده،واژه آن نيز آمده است و بدون اشاره به صداي مورد نظر خوانده مي شود .دراين روش استفاده از واژه ها ، سپس بخش ودر آخر آموزش صداي مورد نظر مورد تأكيد قرار گرفته است. به عبارت ديگر تدريس از كلمه كليد شروع وبه واژه وحروف كشيده مي شود .در سال 1341 شمسي رويكرد تحليلي براي آموزش زبان آموزي مورد استفاده قرار گرفته است.بدين صورت كه تمام صامتها در يك صفحه نوشته شده ودر صفحه ي ديگر كليه مصوتها آموزش داده مي شود كه بصورت خط خوشنويسي يا تحريري بوده است .سپس از تركيب صامت ها ومصوت ها ، بخش يا كلمه تشكيل مي گردد .

در سال 1355 شمسي يك تصوير همراه با كلمه كليد در صفحه ارائه و صداها تدريس مي شده است. به عبارت ديگر صداي مورد نظر در واژه آموزش و سپس با كلمه كليد جمله ساخته مي شده است .امروزه در كتاب بخوانيم از رويكرد كلي و در كتاب بنويسيم از رويكرد تحليلي استفاده مي شود .در ساعت درس فارسي وقتي معلم از هر دو رويكرد استفاده كند به آن رويكرد تركيبي يا تلفيقي مي گويند(سنگري، 1381، همايش رؤساي آموزش و پرورش سراسر كشور ،تهران،مردادماه).