بررسی تاثير آموزش خانواده بر تغییر رفتار والدین نسبت به فرزندان خود

پژوهشگر:سید شهرام اسدی

^{خانواده به عنوان نخستين نهاد اجتماعي داراي نظام فعال ، پويا و در حال تحول است . و آدمي همواره شاهد بروز تحولاتي پي‏درپي در درون و بيرون خانواده مي‏باشد . آموزش اوليا كه توسط واحد آموزشي و با همكاري انجمن اوليا و مربيان اداره آموزش و پرورش انجام مي‏گيرد يك نياز اساسي است و لازم است اولياي دانش‏آموزان با هدف به هنگام كردن اطلاعات خود و آشنايي با يافته‏هاي پژوهشي محققان و متخصصان تعليــم و تربيت و نيز مبادله تجربيات آموزشي و پرورشي ، در اين كلاس شركت‏كنند .}

^{اهميت نقش والدين و تأثير عميق و گسترده آن در ابعاد كودكان و نوجوانان ايجاب مي‏كند كه به صورتهاي مختلف آموزش ببينند و با جديدترين اطلاعات و منابع مربوط به مديريت خانواده و شيوه‏هاي رفتار با فرزندان آشنا گردند .}

^{تغيير رفتار والدين به همراه رشد گام‏به‏گام فرزندان ، امري اجتناب‏پذير است به نحوي كه مي‏توان گفت به همراه رشد روز به روز كودكان و نوجوانان والدين نياز مند آموزش، مطالعه و يادگيري روشهاي موُثر و جديد تربيتي هستند ، تا الگوهاي رفتاري متناسب با سن و شرايط فرزندان خود را به كار گيرند و رفتاري متناسب با شرايط جسمي و رواني آنان داشته باشند .}

^{سوُال اساسي اين است كه آيا كلاسهاي آموزش خانواده به شيوه فعلي در حد خود توانسته است آگاهيهاي تربيتي لازم را به والدين ارائه كند ؟ و آيا تغييرات لازم را در رفتار والدين ايجاد كرده است ؟ تحقيق پيش‏رو ، با هدف بررسي تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين مرد و زن آموزش‏ديده در دوره‏هاي راهنمايي و متوسطه و مقايسه آن با تغيير رفتار والدين مرد و زن آموزش‏نديده در همان دوره‏ها انجام شد . تعداد 120 نفر از والدين دانش‏آموزان دوره‏هاي راهنمايي و متوسطه شهرستان شهرضا كه 60 نفر از آنها آموزش‏ديده و 60 نفر ديگر آموزش‏نديده بودند بصورت دو گروه آزمايش و كنترل به سوُالات پرسشنامه پاسخ دادند .}

^{اطلاعات و داده‏هاي حاصل از اجراي پرسشنامه ، با استفاده از روشهاي آمار استنباطي ( آزمون كالموگراف - اسميرونف ، آزمون مان - ويتني ، آزمون كروسكال - واليس) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت . نتايج تحقيق نشان داد كه رابطه معناداري بين آموزش خانواده و » ارتقاء آگاهيها و دانسته‏هاي تربيتي والدين - بهبود راهنماي تحصيلي - هدايت ديني و اخلاقي فرزندان - شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي « وجود دارد . به عبارت ديگر تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين نسبت به فرزندان خود در بين والدين آموزش‏ديده بيشتر از والدين آموزش‏نديده مي‏باشد . اين تفاوت در بين والدين دانش‏آموزان دوره راهنمايي كمتر ولي در بين والدين دوره متوسطه بيشتر مي‏باشد .}

^{خانواده كوچكترين و اساسي‏ترين واحد اجتماعي است كه هر يك از افراد جامعه در آن متولد مي‏شود و تربيت و پرورش مي‏يابد در اين ميان نقش پدر و مادر در تربيت فرزند بسيار مهم و تعيين كننده است زيرا والدين اولين شكل دهندگان و معماران شخصيت فرزند خود هستند . بنابراين آموزش والدين در خصوص مسايل تربيتي موجب مي‏گردد كه آنان محيط مناسب‏تري براي رشد و شكوفايي استعدادهاي بالقوه فرزندان خود فراهم كنند و اين امر نيز پيشرفت و بالندگي افراد خانواده و جامعه را در پي خواهد داشت ( ثابتي ، 1376 )}

^{در تربيت فرزندان ، خانواده داراي اهميت و جايگاه مشخصي است . اما آنچه در اينجا مطرح مي‏گردد اين است كه چگونه مي‏توان اين نهاد مقدس را به معناي حقيقي خود ، آنطور كه شايسته است براي فرزندان و ساير اعضاي خانواده آماده و مجهز نمود ؟ در جواب بايد اذعان داشت كه بهترين راه و ابزار در اين امر ، آموزش به افراد خانواده ، بخصوص والدين محترم است .}

^{تحولات بسياري در جوامع ايجاد شده است به همين لحاظ سازمان مركزي انجمن اولياء و مربيان جمهوري اسلامي ايران به منظور پيشگيري از آسيب‏هاي خانوادگي و اجتماعي اقدام به آموزش اوليا نموده است . اين آموزشها كه چندين سال است به صورت مدون اجرا شده و ادامه داشته است ، توسط صاحب‏نظران و كارشناسان امر مورد تجديد نظر قرار گرفته و بصورت طرح جامعه آموزش اوليا درآمده است ( ثابتي ، 1377 )}

^{به هر حال تحقيقات نشان مي‏دهد كه ميزان اثرگذاري و فراگيري آموزش خانواده به مراتب بيش از تنظيم و تصويب قوانين داراي تأثيرات پايدار و اساسي در ايجاد نگرش مثبت و تغيير در طرز تلقي افراد و رفتار آنها خواهد بود و براي اين آموزش خانواده به مثابه حقي از حقوق خانواده‏ها در نظر گرفته مي‏شود كه براي دست‏يابي به آن و تحقق هر چه بيشتر رشد فرهنگي هر ملت لازم است (شاهمرادي ، 1378)}

^{برگزاري كلاسهاي آموزش خانواده تغيير برنامه‏ريزي شده‏اي است كه هدف آن نزديك كردن روشهاي تربيتي و آموزش والدين و مربيان و در نهايت تغيير در رفتارهاي آنان مي‏باشد . با توجه به سطوح تغيير ، هدف اين تحقيق بررسي ميزان تغيير در سطوح دانش ، نگرش و رفتار فردي والدين مي‏باشد . كلاسهاي آموزش خانواده نيز بعنوان ابزار تغيير در نظر گرفته مي‏شود . برنامه آموزش خانواده در مدارس راهنمايي و متوسطه بر طبق برنامه‏ريزي سازمان مركزي انجمن اوليا و مربيان و ارائه طرح آموزش خانواده از طرف شورايي مركب از استادان دانشگاه و مسوُولان انجمن مركزي صورت مي‏گيرد . با توجه به اهداف طرح آموزش خانواده انجمن اوليا و مربيان كتابهاي » خانواده و فرزندان در دوره راهنمايي تحصيلي « و » خانواده و فرزندان در دوره دبيرستان « را توسط استادان طرح جامع آموزش خانواده تأليف و جهت تدريس در كلاسهاي آموزش خانواده به ميزان 14 ساعت منتشر ساختند .}

^{در اين تحقيق » تغيير رفتار « والدين صرفا در محدوده دو كتاب تدريس شده فوق توسط استادان بررسي مي‏شود و با توجه به تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار سوُالهايي براساس محتواي دو كتاب فوق در نظر گرفته شده است .}

^{در اين مقاله تلاش شده است ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين نسبت به فرزندان خود توصيف سنجش و تبيين شود .}

^{مروري بر ادبيات تحقيق}

^{در ميان پژوهش‏هاي انجام گرفته در داخل و خارج از كشور ، كه قابل دسترس بوده است ، پژوهشي كه تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين را توصيف نمايد ، ملاحظه نگرديد ، لذا مرور ادبيات اين مقاله ، شامل نظريات و پژوهش‏هايي است كه در زمينه استراتژي ، خط‏‏مشي‏هاي تغيير رفتار و آموزش خانواده مي‏باشد .}

^{هدف اصلي كلاسهاي آموزش خانواده اصلاح ، بهبود و تغيير دانش ، بينش و رفتار والدين گرامي است . تغيير عبارت است از تحولي كه در وضع موجود پيش مي‏آيد (هرسي‏وبلانچارد ، 1372)تحول گاه مادي است و گاه غير مادي گاه برنامه‏ريزي شده است، گاه غير برنامه‏ريزي شده .}

^{تغيير برنامه‏ريزي شده كوششي است منظم ، منسجم و هدفدار كه با برنامه و طرح قبلي انجام مي‏گيرد . و در آن به طور منظم تلاش مي‏شود كساني كه تحت آموزش قرار مي‏گيرند به كسب برخي از ويژگيهاي علمي و رفتاري نايل مي‏گردند برگزاري كلاسهاي آموزش خانواده ويژه اولياء كوششي است از اين نوع كه با هدف نزديك كردن روشهاي تربيتي و آموزش والدين و مربيان و در نهايت تغيير در رفتارهاي آنان انجام مي‏گيرد .}

^{تغيير در دانش ، بينش و رفتار افراد ممكن است دو خاستگاه عمده داشته باشد ، كه يكي از دورن خانواده و ديگري از بيرون خانواده سرچشمه مي‏گيرد به نحوي كه بعضي از خانواده‏ها با توجه به نيازي كه احساس مي‏كنند خود بدنبال آموختن روشهاي جديد آموزش و پرورش مي‏روند تا اينكه بتوانند بر مشكلات تربيتي خانواده خود فائق آيند و يا اينكه اين نياز از طرف جامعه ، مدرسه و ساير دستگاههاي مسئول تشخيص داده مي‏شود تا با حضور و همكاري آنان با مربيان مدرسه ، مشكلات آموزشي و تربيتي را به حداقل برسانند . پرواضح است كه اگر احساس نياز از خاستگاه اول باشد ، كلاسهاي آموزش خانواده و برنامه‏هاي ايجاد تغيير از اثربخشي و كارايي بيشتري برخوردار خواهند بود عوامل اصلي اين احساس نياز را مي‏تواند در مسايلي نظير تغييرات مستمر اجتماعي ، ماهيت متحول انعطاف‏پذير دانش‏آموزان ، هجوم فرهنگهاي بيگانه ، اختلافات خانوادگي ، اختلاف ارزشهاي حاكم بر مدرسه و خانه جستجو كرد كه همگي بيانگر اهميت كلاسهاي آموزش خانواده مي‏باشند .}

^{تحقيقات متعدد نشان مي‏دهد پيشرفت تحصيلي دانش‏آموزاني كه والدين آنها افرادي آگاه و آموزش ديده هستند و بهتر به راهنمايي آنها مي‏پردازند بيشتر است . در تحقيقي كه بوسيله » ليتل « 1 و همكارانش (1973) انجام شده است ، تفاوت دانش‏آموزان از لحاظ سن ، سطح تحصيلات والدين و پايداري خانوادگي آنها ، مورد بررسي قرار گرفته‏است . محققان به اين نتيجه رسيده‏اند . كه پيشرفت كودكاني كه والدين با سواد و آموزش ديده داشته‏اند بيشتر بوده است.}

^{تحقيق ديگري در زمينه روشهاي تربيتي والدين و پيشرفت تحصيلي فرزندان توسط » ريموند كتل« 2 و » ديلمن بارتن « 3 انجام شده است هدف اين تحقيق بررسي اين نكته بوده است كه آيا رفتار والدين در پيشرفت تحصيلي فرزندان موُثر است يا نه ؟ نتيجه كلي تحقيق اين بود كه اولا رفتار والدين با فرزندان در قدرتهاي شناختي از جمله در پيشرفت تحصيلي موُثر است . ثانيا سختگيري و محبت پيش از حد والدين به فرزندان ، موجب عقب‏ماندگي تحصيلي آنها مي‏شود ( آرمند ، 1372)}

^{نتيجه يك بررسي تحت عنوان عوامل موُثر در جذب اوليا به كلاسهاي آموزش خانواده در شهر يـــزد موانـــع حضور موُثر آنان در كلاسهاي آموزش خانواده بررسي شده است ( صافي ، 1377)}

^{هرتل 4 محققي كه سيزده سال در زمينه انجمنهاي اوليا و مربيان و كارايي آن در اروپا تحقيقات وسيعي انجام داده و به نتايج قابل توجهي رسيده است ضمن مصاحبه با اولياي دانش‏آموزان سوُالاتي در زمينه جلسات آموزش خانواده مطرح كرد . در تحليل پاسخهاي اوليا مشخص گرديد كه اكثر آنان مايلند از طريق شركت در اين قبيل جلسات از وضع تحصيلي و اجتماعي فرزندان خود مطلع گردند ، اما ظاهرا از اينكه محتواي اين جلسات صرفا آموزشي است ، چندان راضي نيستند و ترجيح مي‏دهند در اين نوع گردهمايي‏ها ، مسائل مربوط به رشد عاطفي و اجتماعي فرزندانشان نيز مطرح گردد . يكي از انتظارات آنان از انجمنهاي اوليا و مربيان اين است كه مدير مدرسه قبلا موضوع صحبت و دستور جلسه را به اطلاع اوليا برساند تا آنـــان بـــا آمادگي بيشتري در جلسات حضور يابند . عده‏اي از اوليا پيشنهاد كرده بودند كه در برخي از جلسات ، فرزندان آنان نيز حضور داشته باشند تا در جريان تبادل نظريات اوليا و مربيان خود قرار گيرند (بازرگان ، 1377 )}

^{نتيجه يك بررسي كاستيها و راه‏‏حلهاي آموزش خانواده مورد بررسي قرار گرفته كه به عواملي مانند عدم تشكيل كلاسها در روستا ، نبود مدرس تمام وقت ، نبودن بودجه معين براي تأميــن حق‏التدريس مدرسين و نداشتن فضاي آموزشي براي بزرگسالان و ... اشاره شده است (تيموري، 1376 )}

^{آنچه در تحقيقات داگلاس 5 مورد توجه قرار گرفت و از اهميت زيادي برخوردار مي‏باشد عبارت است از : مطالعه تأثير علاقه والدين و نگرش حمايت كننده آنها در تحصيل فرزندان . نگرش مثبت والدين نسبت به تحصيل فرزندان و تشويق و حمايت آنها داراي معناي خاصي است و نكته جالب اينكه اين نوع نگرش از سطح تحصيلات والدين نشأت نمي‏گيرد (پاشاليچ ، 1375 )}

^{در مطالعه‏اي كه روي 573 نفر نوجوان دختر و پسر دبيرستاني در سال 1374 انجام شده آنان به اين پرسش كه به چه نوع كمك و راهنمايي از طرف بزرگسالان نياز دارند پاسخهاي زير را ارائه داده‏اند : گوش دادن ، سعي در درك و شناخت ، پذيرش احساسات ، تشويــق آنــــان بـــه حـــل مشكـــل ، پايه‏ريزي اعتقادات مذهبي ، كمك به رشد استعدادها ) نوابي‏نژاد ، 1378)}

^{اهــداف تحقيــق}

1. ^{ارزيابي تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين مرد و زن آموزش‏ديده در دوره‏هاي راهنمايي و متوسطه و مقايسه آن با تغيير رفتار والدين مرد و زن آموزش نديده در همان دوره‏ها .}

2. ^{بررسي تأثير اموزش خانواده بر ارتقاء آگاهيها و دانسته‏هاي تربيتي والدين بر اساس ويژگيهاي سني فرزندان .}

3. ^{بررسي تأثير آموزش خانواده بر بهبود راهنمايي تحصيلي فرزندان .}

4. ^{ارزيابي تأثير آموزش خانواده بر هدايت ديني و اخلاقي فرزندان .}

5. ^{ارزيابي تأثير آموزش خانواده بر شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي .}

6. ^{ارزيابي تأثيرآموزش خانواده بر واگذاري مسئوليت كارها به فرزندان .}

7. ^{ارزيابي تأثير آموزش خانواده بر شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي .}

  ^{فرضيات اصلي تحقيــق:}

^{فرضيات اصلي براساس محتواي كتب تدريس شده در جلسات آموزش خانواده تدوين شده است .}

1. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش ديده و آموزش‏نديده در خصوص ارتقاء آگاهيها و دانسته‏هاي تربيتي تفاوت وجود دارد ؟}

2. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش ديده و آموزش‏نديده در خصوص بهبود راهنمايي تحصيلي فرزندان تفاوت وجود دارد ؟}

3. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش ديده و آموزش‏نديده در خصوص هدايت ديني و اخلاقي فرزندان تفاوت وجود دارد ؟}

4. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش ديده و آموزش‏نديده در خصوص آشنايي با شيوه‏هاي مناسب خانوادگي تفاوت وجود دارد ؟}

5. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش ديده و آموزش‏نديده در خصوص آشنايي تحكيم رابطه صميمي بين اوليا و مربيان و فرزندان تفاوت وجوددارد؟}

6. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش ديده و آموزش‏نديده در خصوص واگذاري مسوُوليت كارها به فرزندان تفاوت وجود دارد ؟}

^{فرضيــات فرعــي تحقيـق :}

1. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش ديده و آموزش‏نديده در دوره راهنمايي در خصوص ابعاد شش‏گانه تفاوت وجود دارد ؟}

2. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش ديده و آموزش‏نديده در دوره متوسطه در خصوص ابعاد شش‏گانه تفاوت وجود دارد ؟}

3. ^{آيا بين ميزان آگاهي والدين آموزش نديده و طبقات مختلف تحصيلي تفاوت وجوددارد ؟}

4. ^{آيا بين ميزان آگا هي والدين آموزش ديده و طبقات مختلف تحصيلي تفاوت وجوددارد ؟}

5. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين زن آموزش ديده و آموزش‏نديده در خصوص ابعاد شش‏‏گانه تفاوت وجود دارد؟}

6. ^{آيا بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين مرد آموزش ديده و آموزش نديده در خصوص ابعاد شش‏گانه تفاوت وجود دارد ؟}

^{نمودار زير نماي كلي تحقيق را نشان مي‏دهد :}

^{متغيــر مستقـل متغيــر وابستــه}

^{روش تحقيق}

^{روش تحقيق دراين پژوهش شبه تجربي مي‏باشد بدين صورت كه والدين دانش‏آموزان دوره‏هاي راهنمايي و متوسطه كه در جلسات آموزش خانواده شركت كرده‏اند و كارت پايان دوره دريافت كردند را در گروه تجربي و والديني كه در جلسات آموزش خانواده شركت نكرده‏اند را در گروه كنترل قرار داده و پس از انتخاب تصادفي نمونه از هر گروه آزمون بعمل آمد .}

^{جامعه مورد بررسي}

^{كليه والدين دانش دوره‏هاي راهنمايي و متوسطه شهرستان شهرضا در سال تحصيلي 78-1377 جامعه آماري تحقيق را تشكيل مي‏دهند .}

^{حجـم نمونــه :}

^{چون از روش شبه تجربي در اين تحقيق استفاده شده است حجم نمونه ما 120 نفر از والدين دانش‏آموزان دوره‏هاي راهنمايي و متوسطه مي‏باشند . در هر دوره 60 نفر از والدين آموزش ديده در گروه آزمايش و 60 تفر از والدين آموزش نديده را در گروه كنترل قرار داده . در هر دو گروه آزمايش و كنترل 30 نفر پدر و 30 نفر مادر قرار دارند . كه در جمع 120 نفر در هر دوره مي‏باشند . پس از انتخاب تصادفي مدارس راهنمايي و متوسطه بعنوان نمونه ، والدين دانش‏آموزان آموزش ديده و آموزش نديده نيز بصورت تصادفي ساده و بر اساس دفتر آمار دانش‏‏آموزان ، انتخاب شدند .}

^{ابزار جمع‏آوري داده‏ها :}

^{روش جمع‏آوري اطلاعات بصورت كتابخانه‏اي و ميداني مي‏باشد . ابزار اندازه‏‏گيري در اين پژوهش پرسشنامه مي‏باشد . سئوالات پرسشنامه بر اساس محتواي كتب تدريس شده در جلسات آموزش خانواده طرح‏ريزي گرديده اين سئوالات از نوع بسته پاسخ 3 گزينه‏اي مي‏باشد كه يكي از آنها پاسخ صحيح مي‏باشد . تعداد سئوالات 21 پرسش مي‏باشد كه يكي از آنها پاسخ صحيح مي‏باشد . تعداد سئوالات 21 پرسش مي‏باشد . تعداد پاسخهاي صحيح و غلط هر يك از پاسخگويان در خصوص هر يك از ابعاد فرضيه‏ها ، كه بر اساس تعداد سوالهاي مطروحه در هر بعد مجموع ثمره محاسبه گرديد . لازم بذكر است بمنظور اينكه سئوالات پرسشنامه بيشتر قابل فهم و بر اساس محتواي مواد درسي باشد در ابتدا با چند نفر از مدرسان و دست اندركاران كلاسهاي آموزش خانواده مصاحبه‏هايي بعمل آمد كه نتايج حاصل از آن در طرح سئوالات مفيد واقع شد .}

^{جهت سنجش اعتبار پرسشنامه از روش تنصيف يا دو نيمه كردن استفاده شد . اين ضريقب برابر با 88% كه در سطح معنادار مي‏باشد و حاكي از اعتبار نسبتا بالاي ابزار اندازه‏گيري مي‏باشد .}

^{روشهاي تحليل اطلاعات}

^{براي تحليل داده‏هاي جمع‏آوري شده از طريق پرسشنامه ، از روش‏هاي تحليل آمار توصيفي، نظير ميانگين ، ميانه ، مدو انحراف استاندارد بهره گرفته شد . جهت آزمون فرضيه‏ها نيز از آزمون كالموگراف - اسميرونف7 ، آزمون كروسكال - واليس 8 و آزمون U مان - ويتني 9 استفاده گرديد .}

^{يافته‏هاي تحقيق}

^{جدول شماره 1 : مقايسه توزيع تجربي با توزيع نرمال}

^{Komogorov - simironov Goodness of Fit Test}

^{Test distribution - Normal}

^{Most extreme differences}

^{Cases : 109}

^{بر اساس آزمون كالموگراف - اسميرونف با توجه به اينكه آماده K - S Z از احتمال دو دامنه P<0.05 معنادار مي‏باشد بنابراين توزيع نمرات در خصوص » ارتقاء آگاهيها و دانسته‏هاي تربيتي - بهبود راهنماي تحصيلي فرزندان - هدايت ديني و اخلاقي فرزندان - شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي - تحكيم رابطه صميمي بين اولياء مربيان و فرزندان - واگذاري مسئوليت كارها به فرزندان « از توزع نرمال پيروي نمي‏كند . به عرات ديگر K - S محاسبه شده در سطح معني‏داري 95% از مقدار بحراني جدول بيشتر مي‏باشد بنابراين بين توزيع نمرات با توزيع نرمال تفاوت وجود دارد . لذا در تجزيه و تحليل آمار استنباطي مجموع نمرات هر يك از ابعاد به رتبه تبديل گرديده و از آزمونهاي ناپارامتريك U مان ويتني و كروسكال - واليس استفاده شده است .}

^{جدول شماره 2 : مقايسه ميانگين رتبه ابعاد آموزش خانواده در دو گروه آموزش ديده}

^{و آموزش نديده مربوط به فرضيه‏هاي 1-6}

^{براساس آزمون uمان - ويتني با توجه به اينكه Z محاسبه شده در خصوص » ارتقاء آگاهيها و دانسته‏هاي تربيتي - بهبود راهنماي تحصيلي فرزندان - هدايت ديني و اخلاقي فرزندان - شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي - تحكيم رابطه صميمي بين اولياء ، مربيان و فرزندان - واگذاري مسوُوليت كارها به فرزندان « در سطح P < 0.05 معنادار بوده است . بنابراين بين ميانگين رتبه نمرات والدين آموزش‏ديده و آموزش‏نديده تفاوت وجود دارد . به عبارت ديگر ميانگين رتبه نمرات والدين آموزش‏ديده بيشتر از والدين آموزش‏نديده ، بوده‏است . پس ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين نسبت به فرزندان خود در بين والدين آموزش‏ديده بيشتر از والدين آموزش‏نديده مي‏باشد و فرضيه‏هاي اول تا ششم تأييد مي‏شود .}

^{جدول شماره 3 : مقايسه ميانگين رتبه ابعاد آموزش خانواده در دو گروه آموزش‏ديده و آموزش‏نديده در دوره راهنمايي مربوط به فرضيه شماره 7}

^{براساس آزمون مان - ويتني با توجه به اينكه Z محاسبه شده در خصوص » ارتقاء آگاهيها و دانسته‏هاي تربيتي - بهبود راهنماي تحصيلي فرزندان - هدايت ديني و اخلاقي فرزندان - شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي - تحكيم رابطه صميمي بين اولياء ، مربيان و فرزندان - واگذاري مسوُوليت كارها به فرزندان « در سطح P< 0.05 معنادار نمي‏باشد . بنابراين بين ميانگين رتبه نمرات والدين دوره راهنمايي تفاوت وجود ندارد . به عبارت ديگر آموزش خانواده تفاوت قابل ملاحظه‏اي بين والدين آموزش‏ديده و آموزش‏نديده در خصوص ابعاد شش‏گانه ايجاد نكرده است . بنابراين فرضيه شماره هفت رد مي‏شود يعني بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش‏ديده و نديده در دوره راهنمايي در خصوص ابعاد شش‏گانه تفاوت وجود ندارد.}

^{جدول شماره 4 : مقايسه ميانگين رتبه ابعاد آموزش خانواده در دو گروه آموزش ديده}

^{و آموزش نديده در دوره متوسطه مربوط به فرضيه شماره 8}

^{براساس آزمون مان - ويتني با توجه به اينكه Z محاسبه شده در خصوص » ارتقاء آگاهيها و دانسته‏هاي تربيتي - بهبود راهنماي تحصيلي فرزندان - هدايت ديني و اخلاقي فرزندان - شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي - تحكيم رابطه صميمي بين اولياء ، مربيان و فرزندان - واگذاري مسوُوليت كارها به فرزندان « در سطح P< 0.05 معنادار بوده است . بنابراين بين ميانگين رتبه نمرات والدين آموزش‏ديده و آموزش‏نديده در دوره متوسطه تفاوت وجود دارد و ميانگين رتبه نمرات والدين آموزش‏ديده بيشتر از والدين آموزش‏نديده بوده است . پس فرضيه شماره هشت تأييد مي‏شود يعني بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين آموزش‏ديده و آموزش‏نديده در دوره متوسطه در خصوص ابعاد شش‏گانه تفاوت وجود دارد .}

^{جدول شماره 5 : مقايسه ميانگين رتبه نمرات والدين آموزش‏نديده در طبقات مختلف تحصيلي مربوط به فرضيه شماره 9}

^{براساس آزمون كروسكال واليس با توجه به اينكه H محاسبه شده در خصوص ابعاد 1 ، 2 ، 3 ، 5 ، 6 در سطح P<0.05 معنادار نمي‏باشد بنابراين بين ميانگين رتبه پاسخگويان آموزش‏نديده در طبقات مختلف تحصيلي تفاوت وجود ندارد . اما H محاسبه شده در خصوص » شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي « بعد 4 در سطح P<0.05 معنادار مي‏باشد . بنابراين بين ميانگين نمرات والدين آموزش‏نديده در طبقات مختلف تحصيلي در اين بعد تفاوت وجود دارد . به طور كلي مي‏توان نتيجه گرفت بين ميزان آگاهي والدين آموزش‏نديده و طبقات مختلف تحصيلي تفاوت وجود ندارد . بنابراين فرضيه شماره نه رد مي‏شود يعني بين ميزان آگاهي والدين آموزش‏نديده و طبقات مختلف تحصيلي تفاوت وجود ندارد .}

^{جدول شماره 6 : مقايسه ميانگين رتبه نمرات والدين آموزش‏ديده در طبقات مختلف تحصيلي مربوط به فرضيه 10}

^{براساس آزمون كروسكال واليس با توجه به اينكه H محاسبه شده در خصوص ابعاد آموزش خانواده در سطح P<0.05 معنادار نمي‏باشد بنابراين بين ميانگين رتبه پاسخگويان آموزش‏ديده در طبقات مختلف تحصيلي تفاوت وجود ندارد . به عبارت ديگر بين ميزان آگاهي والدين آموزش‏ديده و طبقات مختلف تحصيلي تفاوت وجود ندارد . پس فرضيه شماره 10 تأييد نمي‏شود .}

^{جدول شماره 7: مقايسه ميانگين رتبه نمرات والدين زن آموزش‏ديده و آموزش‏نديده}

 ^{مربوط به فرضيه شماره 11}

^{براساس آزمون مان - ويتني با توجه به اينكه Z محاسبه شده در سطح P<0.05 معنادار مي‏باشد بنابراين بين ميانگين رتبه نمرات والدين زن آموزش‏ديده و آموزش‏نديده در خصوص » ارتقاء آگاهيها و دانسته‏هاي تربيتي - بهبود راهنماي تحصيلي فرزندان - هدايت ديني و اخلاقي فرزندان - شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي - تحكيم رابطه صميمي بين اوليا ، مربيان و فرزندان - واگذاري مسوُوليت كارها به فرزندان « تفاوت وجود دارد . به عبارت ديگر ميانگين رتبه نمرات زن آموزش‏ديده بيشتر از ميانگين رتبه نمرات زن آموزش‏نديده بوده است . بنابراين بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين زن آموزش‏ديده و آموزش‏نديده در خصوص ابعاد شش‏‏گانه تفاوت وجود دارد . بنابراين فرضيه شماره 11 تأييد مي‏گردد .}

^{جدول شماره 8 : مقايسه ميانگين رتبه نمرات والدين مرد آموزش‏ديده و آموزش‏نديده}

^{مربوط به فرضيه شماراه 12}

^{براساس آزمون مان - ويتني با توجه به اينكه Z محاسبه شده در سطح P<0.05 معنادار مي‏باشد بنابراين بين ميانگين رتبه نمرات والدين مرد آموزش‏ديده و آموزش‏نديده در خصوص » ارتقاء آگاهيها و دانسته‏هاي تربيتي - بهبود راهنماي تحصيلي فرزندان - هدايت ديني و اخلاقي فرزندان - شيوه‏هاي مناسب روابط خانوادگي - تحكيم رابطه صميمي بين اوليا ، مربيان و فرزندان - واگذاري مسوُوليت كارها به فرزندان « تفاوت وجود دارد . به عبارت ديگر ميانگين رتبه نمرات مرد آموزش‏ديده بيشتر از ميانگين رتبه نمرات مرد آموزش‏نديده بوده است . بنابراين بين ميزان تأثير آموزش خانواده بر تغيير رفتار والدين مرد آموزش‏ديده و آموزش‏نديده در خصوص ابعاد شش‏‏گانه تفاوت وجود دارد . بنابراين فرضيه شماره 12 تأييد مي‏گردد .}

^{با توجه به اهميت آموزش در زندگي بطور اعم و آموزش خانواده به طور اخص پيشنهادات زير در جهت بهتر برگزار شدن كلاسهاي آموزش خانواده ارائه مي‏گردد.}

^{1- نظريه اهميت و تأثير آموزش خانواده بر والدين و با توجه به موضوعات مطرح شده توسط مدرسان ، بهتر است در اين جلسات در خصوص مسائل مالي به طور مستقيم با اوليا صحبتي نشود تا آموزش اثربخشي خود را داشته باشد .}

^{2- بهتر است در موردنحوه و شرايط برگزراي كلاسهاي آموزش خانواده در دوره راهنمايي تجديد نظر شود و موانع و مشكلاتي كه در مسير اجراي اين دوره‏ها وجود دارند شناسايي و توسط مسوُولين مرتفع گردد . در غير اينصورت آموزش خانواده در اين دوره كارايي لازم را نخواهد داشت .}

^{3-  براساس نتايج تحقيق چون آموزش خانواده در دوره‏هاي راهنمايي تحصيلي و متوسطه در مجموع تأثير زيادي در تغيير رفتار والدين آموزش‏ديده در خصوص ابعاد شش‏گانه داشته است پيشنهاد مي‏شود نظر به اهميت موضوع از مدرسان و استادان مجرب ، كارآزموده ، متخصص و با تجربه در اين كلاسها استفاده شود .}

^{4-اهميت و ضرورت آموزش خانواده و تأثير آن در افزايش دانستنيهاي تربيتي ، آموزشي و ديني والدين ، وحدت رويه‏اي را بين سازمانهايي كه به برپايي اين كلاسها كمك مي‏كنند را مي‏طلبد تا از تناقض‏گويي مدرسان جلوگيري شود . در ضمن جهت بالابردن آگاهيهاي والدين نقش صدا و سيما مي‏تواند كارساز باشد.}

^{5 - به منظور تأثير بهتر ابعاد شش‏گانه آموزش خانواده در تغيير رفتار والدين بهتر است شيوه تدريس در كلاسها از روش سخنراني به شيوه پرسش و پاسخ و بحث گروهي تغييريابد . استفاده از كتب ، نشريات و فيلم‏هاي آموزشي مي‏تواند بر جذابيت اين كلاسها بيفزايد كه لازمه اين فعاليتها تداوم جلسات آموزش خانواده و افزايش زمان لازم براي اين دوره‏ها مي‏باشد .}

^{6- مسوُولان جهت استفاده پدران از كلاسهاي آموزش خانواده برنامه‏ريزيهاي مفيد و تبليغات لازم بعمل آورند تا انگيزه لازم در آنها ايجاد و والدين مرد همراه والدين زن و با شور و اشتياق در اين برنامه‏ها شركت كنند .}

^{7- پيشنهاد مي‏شود قبل از برگزاري برنامه آموزشي مسوُولان براي سوُال‏هاي زير پاسخ دقيق پيدا كنند :}

^{چرا آموزش گروهي والدين ضرورت دارد ؟ طول جلسه آموزش چقدر بايد باشد؟ چه نوع برنامه يا روش كار بايد مورد استفاده قرار گيرد ؟ و پس از يافتن جوابهاي قانع‏كننده مراحل آموزش را (بررسي وتعيين نيازها - طرح برنامه به منظور ارضاي نيازها - معرفي و شناسايي برنامه - تشكيل گروه آموزش والدين ) دقيقا اجرا كنند .}

^{8- از آموزش صرفا نظري و تئوريك درجلسات آموزش خانواده پرهيز شود . سعي شود يادگيري مورد انتظار را به صورت عملكرد براي والدين روشن ساخته ، از آنان بخواهند در مورد عملكرد مورد نظر به فعاليت و تمرين بپردازند و مشكل احتمالي خود را بيان كنند .}

^{9- مدرسان مطالبي را كه به والدين آموزش مي‏دهند به نحوي با تجربيات زندگي آنان مربوط سازند و از آموزش صرف و بدون ارتباط با تجربيات روزمره زندگي به خصوص در آموزشهاي دوره راهنمايي تحصيلي بپرهيزند ، چرا كه به دليل عدم كاربرد مطالب آموزشي به اهميت آن پي نخواهند برد .}

^{10- مدرسان بهتر است با توجه به موضوعات مورد بحث ، موقعيت والدين را بطور عام و خاص در خصوص راهنمايي فرزندانشان در امور تحصيلي بر آنها روشن نموده و از اين طريق آنان را نسبت به اهميت فعاليتهايشان و همكاري و شركت در جلسات آموزشي به خصوص براي والدين پدر آگاه سازند .}

^{11- براساس يافته‏هاي تحقيق چون تفاوتي بين ميزان آگاهي والدين آموزش ديده و آموزش‏نديده و سطح سواد اوليا در خصوص ابعاد مورد بررسي وجود نداشت مديران نبايد از اين نظر تفاوتي بين والدين بگذارند . در اين زمينه بعضي از آنان در جلسات آموزشي حتي در مورد تقسيم نگاه شما بين حضار نيز به قضاوت مي‏پردازند .}

^{12- پيشنهاد مي‏شود والديني كه بطور مستمر در اين جلسات شركت مي‏كنند ، به غير از دريافت گواهينامه ، مورد تشويق مديران و مسوُولان آموزش و پرورش قرار گيرند و يا در صورت وجود امكانات لازم ، در جشنها و مناسبتهاي گوناگون از آنان دعوت و هديه‏اي به رسم يادبود به آنان تقديم شود .}

^{با توجه به نتايج بدست آمده و مطالعات جانبي و مصاحبه با دست‏اندر كاران كلاسهاي آموزش خانواده و بر اساس پيشنهادات و نظرات والدين كه از پرسشنامه‏ها بدست آمده دلايل زير را مي‏توان علت عدم تفاوت در تغيير رفتار والدين آموزش ديده و آموزش نديده در دوره راهنمايي تحصيلي عنوان كرد :}

1.  ^{كمبود انگيزه براي والدين جهت شركت در كلاسهاي آموزش خانواده}

2.  ^{سخنرانيهاي پراكنده و سازمان‏دهي نشده برخي از مدرسان و استفاده زياد از روش سخنراني و فعال نبودن اوليا در جريان آموزش}

3.  ^{تبليغ ضعيف بعضي مديران در جهت اهميت و ضرورت آموزش خانواده و تلاش در جهت اجراي بخشنامه‏هاي انجمن اوليا و مربيان بصورت صوري و عدم احساس مسووليت مدير و بي علاقگي به فعاليتهاي انجمن و جلسات آموزش خانواده .}

4.  ^{مناسب نبودن ساعات تشكيل كلاس و دغدغه والدين براي خانه و يا فرزندان كوچك}

5.  ^{مدارس دوره‏هاي مختلف كه همجوار مي‏باشند با هماهنگي مسوولان به برگزاري جلسات آموزش خانواده بصورت مشترك اقدام مي‏كنند كه براي مدرسان بيان موضوعي كه براي والدين سه دوره مفيد مي‏باشد مشكلاتي فراهم مي‏شود و در نهايت اينگونه كلاسها اثر بخشي خود را از دست مي‏دهند . از طرف ديگر تعداد زياد اولياي شركت‏كننده در كلاسهاي آموزش خانواده مطلوب نمي‏با شد .}

6.  ^{اختصاص ندادن مكان مناسب براي تشكيل اين كلاسها .}

^{اميد است با رعايت نكات فوق ، انگيزه لازم براي كليه والدين فراهم شود تا از كلاسهاي آموزش خانواده استفاده كافي ببرند .}

 ^{زير نويسها}

1. ^Little

2. ^{R . B . Cattell}

3. ^{Dielman Barton}

4. ^heretel

5. ^Douhlas

    

6. ^{Split - half}